صورت ، به واجبى كه داراى مصلحت بيشترى است ، واجب اهم گويند ، مانند اينكه دو نفر در حال غرق شدن هستند و نجات هر دو بر مكلف واجب است ، حال در صورتى كه وى نتواند هر دو را نجات دهد و يكى از دو غريق مؤمن و ديگرى كافر باشد ، نجات مؤمن واجب اهم است . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 339 . همان ، ج 2 ، ص 215 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص ( 151 - 150 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 6 ، ص 150 . واجب بدلى ر . ك : واجب تخييرى واجب تبعى واجب فاقد خطاب مستقل شرعى ، و مدلول غير مطابقى كلام واجب تبعى ، مقابل واجب اصلى بوده و به واجبى گفته مىشود كه اصالتا و اولا و بالذات و به‌طور مستقيم ، مراد و مقصود متكلم نبوده و خطاب مستقلى برآن دلالت نمىكند ، بلكه مقصود اصلى متكلم بيان مطلب ديگرى است ، اما بالتبع و بالعرض اين عمل هم مقصود است ؛ يعنى مدلول غير مطابقى كلام مىباشد ؛ به بيان ديگر ، از توابع مقصود مولا بوده و اراده تبعى وى به آن تعلق گرفته است ؛ براى مثال ، وقتى مولا مىگويد : « اشتر اللحم » ، مقصود اصلى او وجوب خريد گوشت است ، اما از اين كلام او ، رفتن به بازار هم بالتبع و با محاسبه عقلى ، فهميده مىشود . « 1 » عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 1 ، ص 332 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 262 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 152 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 281 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص ( 61 - 60 ) . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص ( 94 - 93 ) . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 366 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 369 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 4 ، ص 473 . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 82 . واجب تخييرى واجب داراى جانشين در عرض خود واجب تخييرى ، مقابل واجب تعيينى بوده و به واجبى گفته مىشود كه بدل و جانشين دارد ؛ يعنى طلب مولا به يكى از دو يا چند شىء تعلق گرفته است كه هريك مىتواند بدل ديگرى قرار گيرد ؛ به بيان ديگر ، فعل معينى مورد طلب قرار نگرفته است ، بلكه مطلوب مولا ، بديل و جانشين در عرض خود دارد ، مانند كفاره روزه رمضان براى كسى كه عمدا افطار كند ، كه بين روزه گرفتن دو ماه پىدرپى يا آزاد نمودن يك بنده و يا اطعام شصت فقير مخير است . « 1 * » آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 174 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص ( 494 - 492 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 6 ، ص ( 346 - 310 ) و 495 . محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 48 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 94 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 367 . سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 4 ، ص 529 . واجب تدريجى واجب داراى امتداد زمانى و تدريجى الحصول واجب تدريجى ، مقابل واجب آنى ، واجبى است كه به تدريج در خارج محقق مىگردد ، مانند : روزه كه به معناى امساك بوده و به قصد قربت ، از اول اذان صبح تا اذان مغرب به تدريج انجام مىشود و يا مانند : نماز كه از تكبيرة الاحرام شروع و به سلام ختم مىشود و در طول زمان اين ماهيت در خارج محقق مىگردد . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص ( 147 - 146 ) . واجب ترشحى ر . ك : واجب غيرى واجب تعبدى واجب مشروط به قصد قربت هنگام امتثال واجب تعبدى ، مقابل واجب توصلى ، واجبى است كه در آن قصد قربت معتبر است ، به‌گونه‌اى كه اگر عمل بدون قصد قربت صورت گيرد ، صحيح نخواهد بود و تكليف از مكلف برداشته نمىشود ، مانند : نماز ، روزه ، خمس ، زكات و . . . « 1 - » مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 276 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص ( 76 - 75 ) . مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 71 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 94 . عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 1 ، ص 183 . سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 4 ، ص 531 . شهابى ، محمود ، تقريرات اصول ، جزء 2 ، ص 74 . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 64 . محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 49 .

--> ( 1 ) . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص 196 . ( 1 * ) . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص ( 199 - 198 ) . ( 1 - ) . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص ( 153 - 152 ) .